FOYDALANUVCHI TAVSIYA KONTEKSTLARINI ANIQLASHDA TABIIY TILNI QAYTA ISHLASH (NLP) USULLARINING O'ZBEK TILI UCHUN QO'LLANILISHI
DOI:
https://doi.org/10.5281/Keywords:
Tabiiy tilni qayta ishlash (NLP), tavsiya tizimlari, kontekstni aniqlash, o'zbek tili, mashinaviy o'qitish, chuqur o'qitish, semantik tahlil, tokenizatsiya, lemmatizatsiya.Abstract
Mazkur tezisda foydalanuvchi tavsiya tizimlarida kontekstni aniqlash va tahlil qilish jarayonida tabiiy tilni qayta ishlash (Natural Language Processing — NLP) usullarining o'zbek tili xususiyatlaridan kelib chiqqan holda qo'llanilishi masalalari atroflicha o'rganilgan. O'zbek tilining agglutinativ (tizimli qo'shimchalar) tabiati, morfologik boyligi va sintaktik tuzilishi tavsiya kontekstini aniqlashda o'ziga xos ilmiy-metodologik yondashuvlarni talab etishi asoslab berilgan. Ishda zamonaviy chuqur o'qitish modellari (Transformer, BERT, mBERT) yordamida o'zbek tilidagi matnlarni semantik tahlil qilish, hissiyotlarni baholash va foydalanuvchi afzalliklarini aniqlash algoritmlari taklif etilgan. Shuningdek, tavsiya tizimlarining samaradorligini oshirishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
References
1.Russell S., Norvig P. Artificial Intelligence: A Modern Approach. — 4th ed. — Pearson, 2020. — 1132 p.
2.Aggarwal C. C. Recommender Systems: The Textbook. — Springer, 2016. — 498 p.
3.Manning C. D., Raghavan P., Schütze H. Introduction to Information Retrieval. — Cambridge University Press, 2008. — 504 p.
4.Devlin J., Chang M. W., Lee K., Toutanova K. BERT: Pre-training of Deep Bidirectional Transformers for Language Understanding // Proceedings of NAACL-HLT 2019. — P. 4171-4186.
5.Bojabobayev N. O'zbek tili korpusi va uning lingvistik asoslari. — Toshkent: Fan va texnologiya, 2021. — 184 b.
6.Xalilov S. A., Rahimov B. S. Sun'iy intellekt va tabiiy tilni qayta ishlash asoslari. — Toshkent: Universitet, 2022. — 210 b.
7.Jurafsky D., Martin J. H. Speech and Language Processing. — 3rd ed. draft, 2023. — 650 p.
8.Adomavicius G., Tuzhilin A. Context-aware recommender systems // Recommender Systems Handbook. — Springer, 2015. — P. 191-226.
9.Karimova D. T. O'zbek tilida matnlarni avtomatik tahlil qilish va lemmatizatsiya usullari // O'zbekiston axborot texnologiyalari jurnali. — 2023. — № 2. — B. 45-52.
10.Vaswani A. et al. Attention Is All You Need // Advances in Neural Information Processing Systems (NIPS 2017). — 2017. — P. 5998-6008.
