INFLYATSIYANING XARID QOBILIYATIGA TA’SIRI VA IQTISODIY SIYOSAT: O‘ZBEKISTON VA TURKIYA IQTISODIYOTLARINING QIYOSIY TAHLILI.
DOI:
https://doi.org/10.5281/Keywords:
Inflyatsiya, real ish haqi, foiz stavkalari, valyuta kursi, pul massasi, xarid qobiliyati, inflyatsion targetlash.Abstract
Ushbu tadqiqotning asosiy maqsadi O‘zbekiston va Turkiya iqtisodiyotlari misolida inflyatsiyaning aholi xarid qobiliyatiga ta’sirini qiyosiy tahlil qilish hamda iqtisodiy siyosat samaradorligini baholashdan iborat. Tadqiqotda 2016–2026-yillarga oid makroiqtisodiy koʻrsatkichlar (Jahon banki, Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi, hamda mamlakatlar Markaziy banklari ma’lumotlari) asosida miqdoriy va qiyosiy tahlil usullari, shuningdek, real daromad indeksidan foydalanildi. Maqolaning ilmiy yangiligi, inflyatsiyani samarali nazorat qilish orqali aholi farovonligini oshirish va barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlashga qaratilgan amaliy tavsiyalarni yaratishdan iborat. Tahlillar shuni koʻrsatadiki, Turkiyada inflyatsiya asosan valyuta inqirozi va noan’anaviy pul-kredit siyosati natijasida shakllangan boʻlsa, Oʻzbekistonda narxlar oʻsishi koʻproq tarkibiy islohotlar va energiyaning liberallashuviga bogʻliq. Misol uchun: Turkiyada 2021–2023-yillarda aholining real xarid qobiliyati amalda 16.6% ga qisqargan.
References
[1] Friedman, M., & Schwartz, A. J. (1963). A monetary history of the United States, 1867–1960. Princeton University Press. https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691003542/a-monetary-history-of-the-united-states-1867-1960
[2] Sargent, T. J. (2008). Rational expectations. In D. R. Henderson (Ed.), The concise encyclopedia of economics (2nd ed.). Library of Economics and Liberty. https://www.econlib.org/library/Enc/RationalExpectations.html
[3] Easterly, W., & Fischer, S. (2001). Inflation and the poor. Journal of Money, Credit and Banking, 33(2), 160–178. https://doi.org/10.2307/2673890
[4] World Bank. (2024). Uzbekistan economic update: Food inflation and social inequality. https://www.worldbank.org/
[5] Acemoglu, D., & Üçer, M. (2019). High-quality versus low-quality growth in Turkey: Causes and consequences (Discussion Paper No. DP14070). Centre for Economic Policy Research. https://cepr.org/publications/dp14070
[6] Demiralp, S., Kara, H., & Özlü, P. (2012). Monetary policy communication in Turkey. European Journal of Political Economy, 28(4), 540–556. https://doi.org/10.1016/j.ejpoleco.2012.06.001
[7] Mustafakulov, S. (2019). Improvement of the investment climate in Uzbekistan. Religación: Revista de Ciencias Sociales y Humanidades, 4(19), 85–92.
[8] Comparative Analysis. (2024). Structural reforms and unconventional monetary policy: A comparative study. https://www.imf.org/
[9] O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi. (2025). Demografik va iqtisodiy ko‘rsatkichlar. https://stat.uz/
[10] O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2025). Asosiy stavka va inflyatsion targetlash sharhi. https://cbu.uz/
[11] Turkish Statistical Institute (TÜİK). (2025). Consumer price index data. https://data.tuik.gov.tr/
[12] Central Bank of the Republic of Turkey (TCMB). (2025). Monetary policy reports and exchange rate statistics. https://www.tcmb.gov.tr/
[13] International Monetary Fund (IMF). (2024). World economic outlook database. https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October
[14] Ritchie, H., & Roser, M. (2024). Inflation of consumer prices. Our World in Data. https://ourworldindata.org/grapher/inflation-of-consumer-prices
[15] O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2025). Pul-kredit siyosati yo‘nalishlari. https://cbu.uz/uz/monetary-policy/
[16] Reuters. (2022). Turkey inflation hits 24-year high after rate cuts. https://www.reuters.com/world/middle-east/turkey-inflation-hits-24-year-high-835-after-rates-cut-2022-10-03/
[17] BBC News. (2022). Rising prices in Turkey: Food and services analysis. https://www.bbc.com/news/business-60251834
[18] Bloomberg. (2023). Erdogan appoints new central bank leadership. https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-06-09/erdogan-names-hafize-gaye-erkan-as-turkey-central-bank-governor
[19] World Bank. (2026). Turkey economic overview. https://www.worldbank.org/en/country/turkey/overview
[20] O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi. (2026). Narxlar va indekslar statistikasi. https://stat.uz/