ОДАМ САВДОСИ БИЛАН БОҒЛИҚ ЖИНОЯТЛАР ТУШУНЧАСИ ВА УНИНГ ЎЗИГА ХОС ХУСУСИЯТИ
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19625606Keywords:
Одам савдоси, кибер-макон, Палермо протоколи, эксплуатация, рақамли ёллаш, латентлик, виктимологик профилактика, 4P стратегияси, жабрланувчининг розилиги, инсон ҳуқуқлари.Abstract
Мазкур мақолада одам савдоси жиноятининг замонавий трансформацияси, унинг ижтимоий-ҳуқуқий табиати ва ўзига хос хусусиятлари таҳлил қилинган. Тадқиқотда жиноятнинг анъанавий шакллардан «кибер-макон»га кўчиши, «онлайн груминг» ва «рақамли ёллаш» каби янги усулларнинг пайдо бўлиши ҳамда крипто-валюталар орқали амалга ошириладиган молиявий операцияларнинг латентлик даражасига таъсири ёритилган. Шунингдек, халқаро-ҳуқуқий ҳужжатлар, хусусан Палермо протоколи ва Ўзбекистон Республикасининг миллий қонунчилиги эволюцияси қиёсий ўрганилган. Мақолада «эксплуатация» ва «фойдаланиш» терминлари ўртасидаги коллизиялар, жабрланувчининг розилиги юридик кучга эга эмаслиги принципи ва «4P» стратегияси асосида превентив механизмларни такомиллаштириш бўйича илмий асосланган таклифлар берилган.
References
БМТнинг «Трансмиллий уюшган жиноятчиликка қарши кураш тўғрисида»ги Конвенциясини тўлдирувчи «Одам савдосининг, айниқса аёллар ва болалар савдосининг олдини олиш ҳамда унга чек қўйиш ва унинг учун жазолаш ҳақида»ги Протоколи (Палермо протоколи). – 2000 йил 15 ноябрь.
Ўзбекистон Республикасининг Қонуни. Одам савдосига қарши курашиш тўғрисида (янги таҳрири). – Тошкент: ЎзР ҚҲМБ, 17.08.2020 й., № ЎРҚ-633.
Ўзбекистон Республикасининг Жиноят кодекси. – Тошкент: Адолат, 2024. – 135-модда.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг Қарори. Одам савдосидан жабрланган ёки одам савдосидан жабрланган деб тахмин қилинаётган шахсларни идентификация қилиш ва қайта йўналтириш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида. – 08.02.2021 й., 60-сон.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг Қарори. Одам савдосига оид ишлар бўйича суд амалиёти тўғрисида. – 24.11.2009 й., 12-сон.
Қуллик тўғрисидаги Конвенция. – Женева, 25.09.1926 й.
Одам савдоси ва учинчи шахслар томонидан фоҳишабозликдан фойдаланишга қарши кураш тўғрисидаги Конвенция. – БМТ, 1949 й.
Қуллик ва қул савдосини, қулликка ўхшаш институтлар ва одатларни бекор қилиш тўғрисидаги қўшимча Конвенция. – 1956 й.
II. Китоблар, дарсликлар ва амалий қўлланмалар
Рустамбаев М.Х. Одам савдоси. – Тошкент: ТДЮИ нашриёти, 2009. – 128 б.
Одам савдосига доир ишларни тергов қилиш ва судда кўриб чиқиш бўйича амалий қўлланма / Муҳаррир З. Қудратов. – Тошкент: Baktria press, 2024. – 256 б.
Фазилов И.Ю. Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг одам савдоси учун жавобгарлик белгиловчи нормаларига илмий-амалий шарҳ. – Тошкент: ЎзР ИИВ Академияси, 2015. – 84 б.
Bales K. Understanding Global Slavery: A Reader. – University of California Press, 2005. – 240 p.
III. Илмий мақолалар ва диссертация авторефератлари
Фазилов И.Ю. Уголовно-правовые и криминологические аспекты противодействия торговле людьми: Докторлик диссертацияси. – Тошкент, 2016. – 320 б.
Давронов Д.А. Одам савдоси жабрланувчилари ҳуқуқларини ҳимоя қилишнинг назарий-ҳуқуқий асослари: Магистрлик диссертацияси. – Тошкент: ЎзР БП Академияси, 2022. – 95 б.
Джужа О.М., Тичина Д.М. Кримінологічна характеристика та запобігання «Human trafficking» з метою сексуальної, трудової та іншої експлуатації людини // Науковий вісник Ужгородського Національного Університету. – 2025. – Вип. 90, ч. 4. – С. 33-38.
Фазилов И.Ю. Одам савдоси жинояти тушунчасининг ҳуқуқий тавсифи ва илмий таҳлили // Ёш олимлар илмий мақолалар тўплами. – Тошкент: ТДЮИ, 2009. – № 1. – Б. 127-133.
IV. Халқаро ташкилотлар ҳисоботлари ва интернет ресурслари
UNODC. Global Report on Trafficking in Persons 2024. – Vienna: United Nations, 2024. – 180 p.
UNODC. Global Study on Human Smuggling. – Vienna: United Nations, 2018. – 124 p.
Moldovan R.M. Human trafficking in cyberspace. – ResearchGate, 2011. [Электрон ресурс].
The European Directive on Preventing and Combating Trafficking in Human Beings and the Victim-Centric Treatment. – Request PDF, 2011. [Электрон ресурс].