SUYUQLIK SATHINI O‘LCHASH PARAMETRLARINING TAHLILI VA ZAMONAVIY USULLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.17276348Keywords:
Suyuqlik sathini o‘lchash, Mexanik usullar, Gidrostatik usullar, Ultratovush sensori, Radar texnologiyasi, Kapatsitiv datchiklar, Optik va lazerli o‘lchovlar, Sanoat jarayonlarini avtomatlashtirish, IoT asosida monitoring, Aqlli sensorlarAbstract
Ushbu maqolada sanoat texnologik jarayonlarini avtomatlashtirishda suyuqlik sathini o‘lchash masalalari keng yoritilgan. Suyuqlik sathini aniqlash va nazorat qilish jarayoni jarayon xavfsizligi, barqarorligi hamda samaradorligini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Maqolada mexanik va gidrostatik usullar kabi an’anaviy yondashuvlar bilan bir qatorda ultratovush, radar, kapatsitiv hamda optik va lazerli texnologiyalar kabi zamonaviy usullar tahlil qilingan. Har bir usulning fizik printsipi, afzalliklari va cheklovlari keltirilgan hamda ularning sanoatdagi qo‘llanish imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, IoT asosida monitoring, aqlli sensorlardan foydalanish va sun’iy intellekt integratsiyasi orqali real vaqt rejimida sathni nazorat qilishning istiqbollari yoritilgan. Suyuqlik sathining matematik modellashtirish asoslari ko‘rsatilib, turli usullar samaradorligi RMSE tahlili yordamida qiyosiy baholangan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, radar va ultratovushli usullar murakkab sanoat sharoitlarida yuqori aniqlik beradi, kapatsitiv va optik usullar esa kichik hajmdagi idishlar va yuqori sezuvchanlik talab etiladigan jarayonlarda samarali hisoblanadi.
References
J. Bentley, Principles of Measurement Systems, 4th ed., Pearson Education, 2005, ISBN: 9780130430281, 576 p.
E. O. Doebelin, D. N. Manik, Measurement Systems: Application and Design, 6th ed., McGraw-Hill, 2011, ISBN: 9780071337115, 784 p.
J. Fraden, Handbook of Modern Sensors: Physics, Designs, and Applications, 5th ed., Springer, 2016, ISBN: 9783319193021, 758 p.
A. S. Morris, R. Langari, Measurement and Instrumentation: Theory and Application, 2nd ed., Academic Press, 2016, ISBN: 9780123819604, 640 p.
B. G. Lipták, Instrument Engineers’ Handbook: Process Measurement and Analysis, 4th ed., CRC Press, 2003, ISBN: 9780849310836, 2000 p.
J. G. Webster, H. Eren, Measurement, Instrumentation, and Sensors Handbook, 2nd ed., CRC Press, 2014, ISBN: 9781439848883, 1926 p.
S. Mandal, “Capacitive Level Measurement Techniques: A Review,” IEEE Transactions on Instrumentation and Measurement, vol. 69, no. 12, pp. 9383–9395, 2020.
Y. M. Li, X. Y. Wang, “Radar-Based Liquid Level Measurement for Industrial Applications,” IEEE Sensors Journal, vol. 21, no. 15, pp. 17012–17020, 2021.
К. Н. Петров, И. В. Соколов, «Современные методы измерения уровня жидкостей в химической промышленности», Измерительная техника, № 5, с. 23–29, 2019.
А. А. Нагорный, В. П. Кузнецов, «Радарные системы контроля уровня в энергетических установках», Автоматика и телемеханика, № 7, с. 65–72, 2021.
N. R. Yusupbekov, Sh. A. Ahmedov, Avtomatlashtirish va boshqaruv tizimlari nazariyasi, Toshkent: O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi, 2016, 420 b.
A. R. Xasanov, Sh. A. Axmedov, “Suyuqlik sathini avtomatik nazorat qilish usullari va ularning sanoatdagi qo‘llanishi,” O‘zbekiston avtomatika va informatika jurnali, № 2, b. 44–52, 2020.
