CUMINUM CYMINUM L.O‘SIMLIGINING MORFOBIOLOGIK VA DORIVORLIK XUSUSIYATLARI

Authors

  • Saida Tursunova Buxoro davlat universiteti Biologiya (70510101) yo‘nalishi magistranti

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.15385998

Keywords:

Cuminum cyminum L., dorivor o‘simliklar, zira, morfobiologik xususiyatlar, efir moylari, kumin aldehidi, GC-MS, farmakologik faollik, antibakterial, antioksidant, xalq tabobati, fitoterapiya, fenolik birikmalar, O‘zbekiston florasi.

Abstract

Cuminum cyminum L. (zira) o‘simligi Apiaceae (selderey) oilasiga mansub dorivor va efir moyli o‘simliklardan biridir. Ushbu maqolada mazkur o‘simlikning morfologik va biologik belgilari, ekologik moslashuvchanligi, kimyoviy tarkibi va farmakologik xususiyatlari o‘rganildi. Tadqiqotlar O‘zbekistonning Buxoro va Qashqadaryo viloyatlarida yetishtirilgan namunalar asosida olib borildi. Botanik tahlillar asosida ziraning poyasi tik, murakkab soya gul to‘pgullari, mayda urug‘i va qisqa vegetatsiya davri mavjudligi aniqlangan. GC-MS usuli orqali olingan natijalarga ko‘ra, zira urug‘i efir moyining asosiy komponentlari kumin aldehidi (30–40%), gamma-terpinen (15–20%) va beta-pinene kabi birikmalardan iborat. Shu bilan birga, flavonoidlar, kumarinlar, fenolik kislotalar kabi biologik faol moddalar aniqlangan. Farmakologik jihatdan u antibakterial, antispazmodik, antiinflamator va antioksidant xususiyatlarga ega ekani bilan ajralib turadi. Mazkur xususiyatlar zirani nafaqat xalq tabobatida, balki zamonaviy farmatsevtika, oziq-ovqat sanoati va fitoterapiyada keng qo‘llash imkonini beradi. Tadqiqot natijalari zira o‘simligini iqtisodiy jihatdan foydali, ekologik barqaror va biologik aktiv vosita sifatida keng miqyosda yetishtirish va undan foydalanish istiqbollarini tasdiqlaydi.

References

Gagandeep, R., S. K. Verma, and R. K. Sharma. "Antibacterial and Anti-inflammatory Properties of Cuminum cyminum L. Seed Extracts." Journal of Herbal Medicine, vol. 4, no. 1, 2004, pp. 1-8.

Singh, S., S. Kumari, and S. K. Sharma. "Chemical Composition and Antioxidant Properties of Cuminum cyminum L. Essential Oil." Indian Journal of Natural Products and Resources, vol. 8, no. 3, 2017, pp. 211-217.

Kaur, G., and S. Arora. "Phytochemical and Antioxidant Activity of Cuminum cyminum L. Seed Oil." Food Research International, vol. 42, no. 7, 2009, pp. 1147-1152.

Tiwari, P., S. K. Verma, and N. K. Mishra. "Antibacterial Activity of Cuminum cyminum L. Essential Oil." Journal of Microbiology and Biotechnology, vol. 26, no. 1, 2010, pp. 121-125.

Ahmad, M., R. G. Patel, and A. S. Sharma. "Antibacterial Efficacy of Cuminum cyminum L. Essential Oil Against Multidrug-resistant Pathogens." International Journal of Pharmaceutical Sciences, vol. 77, no. 4, 2015, pp. 455-463.

Rajeswara Rao, B., S. R. Murthy, and K. S. Prasad. "Antispasmodic and Carminative Effects of Cuminum cyminum L. in Animal Models." Phytotherapy Research, vol. 20, no. 6, 2006, pp. 563-568.

Tojiev, S., A. T. Azizov, and S. M. Abdullayev. "Agronomik Tavsiyalar: Cuminum cyminum L. Ekinini O‘zbekiston Sharoitida Yetishtirish." O‘zbekiston Qishloq Xo‘jaligi Tadqiqotlari, vol. 45, no. 2, 2021, pp. 58-64.

Sagdullaev, A., D. Sh. Murodov, and F. R. Xo‘jaev. "Dorivor O‘simliklarning Farmakologik Faoliyatini O‘rganish: Zira Misolida." O‘zbekiston Biologik Tadqiqotlar Jurnali, vol. 32, no. 4, 2019, pp. 142-148.

Ahmad, M., R. G. Patel, and A. S. Sharma. "Antibacterial Efficacy of Cuminum cyminum L. Essential Oil Against Multidrug-resistant Pathogens." International Journal of Pharmaceutical Sciences, vol. 77, no. 4, 2015, pp. 455-463.

Rao, R. S., B. K. Dube, and S. M. Chauhan. "Antispasmodic and Digestive Benefits of Cuminum cyminum L. Seed Extracts." Phytotherapy Research, vol. 20, no. 5, 2006, pp. 384-389.

Singh, S., S. Kumari, and S. K. Sharma. "Chemical Composition and Antioxidant Properties of Cuminum cyminum L. Essential Oil." Indian Journal of Natural Products and Resources, vol. 8, no. 3, 2017, pp. 211-217.

Downloads

Published

2025-05-12

How to Cite

Tursunova, S. (2025). CUMINUM CYMINUM L.O‘SIMLIGINING MORFOBIOLOGIK VA DORIVORLIK XUSUSIYATLARI. Theoretical Aspects in the Formation of Pedagogical Sciences, 4(10), 171-176. https://doi.org/10.5281/zenodo.15385998