TEMURIYLAR DAVRIDA MUSIQA ILMI VA AMALIYOTI

Abstract

Mazkur maqolada Temuriylar davrida musiqa ilmi va amaliyotining shakllanishi hamda rivojlanish bosqichlari tarixiy va ilmiy manbalar asosida keng tahlil qilinadi. XIV–XV asrlarda Amir Temur va temuriy hukmdorlar tomonidan ilm-fan, adabiyot, me’morchilik hamda san’atning boshqa turlari qatori musiqa madaniyatiga ham alohida e’tibor qaratilgani natijasida Sharq musiqa san’ati yuksak taraqqiyot bosqichiga ko‘tarilganligi yoritiladi. Maqolada Samarqand va Hirot shaharlari yirik madaniy markaz sifatida shakllanib, ushbu hududlarda musiqashunoslik maktablari, bastakorlik an’analari va saroy ijrochilik muhiti rivoj topgani ilmiy jihatdan asoslab beriladi. Shuningdek, Temuriylar davrida musiqa nazariyasining takomillashuvi, maqom tizimining rivojlanishi, ritm va lad tizimlari haqidagi ilmiy qarashlarning shakllanishi ham tahlil qilinadi. Abdulqodir Marog‘iyning “Jome’ ul-alhon”, “Maqosid ul-alhon”, “Sharh ul-advor” kabi ilmiy asarlarida Sharq musiqasi nazariyasining asosiy tamoyillari mukammal yoritilgani, ushbu risolalar keyingi davr Sharq musiqa ilmining taraqqiyotiga kuchli ta’sir ko‘rsatgani ko‘rsatib o‘tiladi. Maqolada Temuriylar davridagi saroy madaniyatida musiqa san’atining tutgan o‘rni, hofiz va sozandalarning ijodiy faoliyati, musiqaning marosimlar, tantanalar va ma’naviy hayotdagi ahamiyati ham keng yoritiladi. Cholg‘u ijrochiligi, ayniqsa dutor, tanbur, rubob, nay, chang va doira kabi milliy cholg‘ularning ijro imkoniyatlari boyib borgani, bastakorlik va improvizatsion ijrochilik an’analari rivojlangani ilmiy tahlil qilinadi. Bundan tashqari, maqolada Alisher Navoiy va Husayn Boyqaro davridagi madaniy muhitning musiqa san’ati taraqqiyotiga ta’siri, she’riyat va musiqa uyg‘unligi, maqom va mumtoz qo‘shiqchilikning shakllanish jarayonlari ham yoritiladi. Temuriylar davridagi musiqa ilmi va amaliyotining keyingi asrlarda Markaziy Osiyo va butun Sharq musiqa madaniyati rivojiga ko‘rsatgan ta’siri tadqiq etilib, ushbu davrning milliy musiqa tarixidagi o‘rni ochib beriladi.