FORMATION AND DEVELOPMENT OF THE SOCIAL PROTECTION SYSTEM FOR PERSONS WITH DISABILITIES IN UZBEKISTAN: HISTORICAL ANALYSIS
DOI:
https://doi.org/10.5281/Keywords:
persons with disabilities, persons with disabilities, social protection, social services, inclusion, rehabilitation, employment, accessible environment, human rights, Inson Social Services Center, historical periodization.Abstract
This article analyzes the formation and development of the social protection system for persons with disabilities in Uzbekistan in 1991–2026, according to the current legislative terminology. The study used regulatory legal documents in the field, analytical reports of the United Nations, the World Bank, the World Health Organization, UNICEF, and the UNDP as sources. The development of the social protection policy for persons with disabilities in Uzbekistan was divided into five main stages: the creation of national legal frameworks in 1991–2007; the expansion of social protection guarantees in 2008–2016; the transition to a human rights-based model in 2017–2020; the implementation of international standards in the national system in 2021–2022; the processes of institutional centralization, digitalization, and the introduction of an individual approach to social services in 2023–2026. The study found that the social protection system in Uzbekistan has evolved from a medical-compensatory model to a rights-based and inclusive model, but some systemic problems remain in employment, accessible environment, inclusive education, disability assessment, and the quality of services at the local level.
References
1. O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasida nogironlarni ijtimoiy himoya qilish to‘g‘risida”gi 422-XII-sonli qonuni. 18.11.1991. https://lex.uz/docs/-140824.
2. O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasida nogironlarni ijtimoiy himoya qilish to‘g‘risida”gi qonunga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish haqida”gi O‘RQ-162-sonli qonuni. 11.07.2008. https://lex.uz/docs/-1372495.
3. O‘zbekiston Respublikasining “Keksalar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va aholining boshqa ijtimoiy ehtiyojmand toifalari uchun ijtimoiy xizmatlar to‘g‘risida”gi O‘RQ-415-sonli qonuni. 26.12.2016. https://lex.uz/docs/-3083192.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Nogironligi bo‘lgan shaxslarni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-5270-sonli farmoni. 01.12.2017. https://lex.uz/docs/-3436192;https://uzkoj.uz/media/uploads/documents/PF-5270_01.12.2017_tXx3Fuj.pdf.
5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga ta’lim-tarbiya berish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-4860-sonli qarori. 13.10.2020. https://lex.uz/docs/-5044711.
6. O‘zbekiston Respublikasining “Nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlari to‘g‘risida”gi O‘RQ-641-sonli qonuni. 15.10.2020. https://lex.uz/docs/-5049511.
7. O‘zbekiston Respublikasining “Nogironlar huquqlari to‘g‘risidagi konvensiyani ratifikatsiya qilish haqida”gi O‘RQ-695-sonli qonuni. 07.06.2021. https://lex.uz/docs/-5447413.
8. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Nogironlar huquqlari to‘g‘risidagi konvensiyasi. 13.12.2006. https://lex.uz/docs/-5501227.
9. United Nations in Uzbekistan. «Situation Analysis on Children and Adults with Disabilities in Uzbekistan». Tashkent, 2019. https://www.unicef.org/uzbekistan/media/3411/file/SitAn_Uzb_disabilities%204%20June%202019.pdf.
10. United Nations Partnership on the Rights of Persons with Disabilities. «Situation Analysis on the Rights of Persons with Disabilities in Uzbekistan». Tashkent, 2021. https://www.unicef.org/uzbekistan/media/5076/file/Situational%20analysis.pdf.
11. World Bank. «Disability Inclusion Country Profile: Uzbekistan». Washington, 2021. https://documents1.worldbank.org/curated/en/099415012202114964/pdf/P156962000bace01d0acaf097d2cee632d3.pdf.
12. UNICEF. «Building a Better Future: A Child-Sensitive Social Protection System for Uzbekistan». Tashkent, 2019. https://www.unicef.org/uzbekistan/media/1406/file/Building%20a%20better%20future_02.pdf.
13. UNICEF Uzbekistan. «Inclusive Education in Uzbekistan: Policy Brief». Tashkent, 2018. https://www.unicef.org/uzbekistan/media/3566/file/inclusive%20policy%20brief%20eng.pdf.
14. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Aholiga sifatli ijtimoiy xizmat va yordam ko‘rsatish hamda uning samarali nazorat tizimini yo‘lga qo‘yish bo‘yicha kompleks chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PF-82-sonli farmoni. 01.06.2023. https://lex.uz/docs/-6480342.
15. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Nogironligi bo‘lgan shaxslarni qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-74-sonli qarori. 27.02.2023. https://lex.uz/docs/-6391378.
16. BMT Taraqqiyot dasturi, Ijtimoiy himoya milliy agentligi, European Centre. «Nogironligi bo‘lgan shaxslarni ish bilan ta’minlash va ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatishda kompleks yondashuvni joriy etish». Tashkent, 2024. https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2024-07/uzb_UNDP_UZB_Analytical%20report_ICM.pdf.
17. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Nogironlikni belgilash tizimini takomillashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-257-sonli qarori. 16.07.2024. https://lex.uz/docs/-7021644.
18. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Nogironligi bo‘lgan bolalarga ijtimoiy xizmat va yordam ko‘rsatish tizimini yanada takomillashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-41-sonli qarori. 03.02.2025. https://lex.uz/uz/docs/-7362704.
19. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Nogironligi bo‘lgan shaxslarning bandligini ta’minlash tizimini takomillashtirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PF-85-sonli farmoni. 08.05.2025. https://www.lex.uz/docs/-7518465.
20. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Ijtimoiy himoyaga muhtoj aholi qatlamlariga davlat ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash choralarini taqdim etish tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-258-sonli farmoni. 26.12.2025. https://lex.uz/uz/docs/-7952180.
21. World Health Organization, World Bank. «World Report on Disability». Geneva: WHO, 2011. https://extranet.who.int/agefriendlyworld/wp-content/uploads/2014/06/WHO-World-Report-on-Disability-English.pdf.