TURKISTONDA JADIDCHILIK HARAKATI: IJTIMOIY-SIYOSIY VA MA’NAVIY-MA’RIFIY ASOSLARI

Abstract

XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Turkiston hududida vujudga kelgan jadidchilik harakati mintaqaning ijtimoiy va intellektual taraqqiyotida muhim o‘rin tutadi. Mazkur maqolada jadidchilikning ijtimoiy-siyosiy, falsafiy hamda ma’rifiy asoslari tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida jadidchilik harakatining shakllanishi, rivojlanish bosqichlari hamda uning jamiyat taraqqiyotiga ta’siri ilmiy jihatdan yoritiladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, jadidchilik dastlab ta’lim tizimini yangilash, savodxonlikni oshirish va jamiyat ongini uyg‘otishga qaratilgan ma’rifiy harakat sifatida yuzaga kelgan. Biroq mustamlakachilik siyosati va ijtimoiy-siyosiy sharoit ta’sirida u asta-sekin kengroq ijtimoiy-siyosiy harakatga aylangan. Jadid ziyolilari ta’limni modernizatsiya qilish, diniy va dunyoviy bilimlarni uyg‘unlashtirish hamda jamiyatda faol fuqarolik ongini shakllantirish g‘oyalarini ilgari surganlar. Tadqiqot xulosalariga ko‘ra, jadidchilik faqat ma’rifatparvarlik harakati emas, balki Turkiston jamiyatining modernizatsiyasi va milliy uyg‘onish jarayonlariga asos bo‘lgan keng qamrovli ijtimoiy harakatdir.