KIBERJINOYATCHILIK: AXBOROT TEXNOLOGIYALARI YORDAMIDA SODIR ETILGAN FIRIBGARLIKLARNI MALAKALASHDAGI MUAMMOLAR.
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19906086Keywords:
Kiberjinoyatchilik, firibgarlik, axborot texnologiyalari, malakalash, raqamli dalillar, fishing, ijtimoiy muhandislik, Jinoyat kodeksi, sud amaliyoti.Abstract
Ushbu maqolada axborot texnologiyalari rivojlanishi sharoitida kiberfiribgarlik jinoyatlarini malakalashning nazariy va amaliy muammolari tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida kiberfiribgarlikning an’anaviy firibgarlikdan farqli jihatlari, xususan, "aldash" usulining transformatsiyasi va jinoyat obyektining o‘ziga xos xususiyatlari o‘rganilgan. Maqolada O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 168-moddasini qo‘llashda yuzaga kelayotgan kolliziyalar, plastik kartalardagi mablag‘larni talon-toroj qilishni o‘g‘rilik yoki firibgarlik sifatida farqlash mezonlari sud amaliyoti misolida ko‘rib chiqiladi. Yakunda kiberjinoyatchilikka qarshi kurashish samaradorligini oshirish maqsadida jinoiy-huquqiy normalarni takomillashtirish bo‘yicha takliflar ilgari surilgan.
References
I. Normativ-huquqiy hujjatlar
O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi. (168 va 169-moddalar tahlili uchun).
O‘zbekiston Respublikasining Qonuni. "Kiberxavfsizlik to‘g‘risida". 2022-yil 15-aprel, O‘RQ-764-son.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining Qarori. "Firibgarlik bilan bog‘liq ishlar bo‘yicha sud amaliyoti to‘g‘risida". 2017-yil 11-oktabr, 35-sonli qarori.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. "Raqamli O‘zbekiston — 2030" strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida. 2020-yil 5-oktabr, PF-6079-son.
II. Xalqaro hujjatlar
Budapesht konvensiyasi. "Kiberjinoyatchilik to‘g‘risidagi konvensiya" (Council of Europe Convention on Cybercrime). 2001-yil 23-noyabr.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining (BMT) rezolyutsiyalari. "Axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan jinoiy maqsadlarda foydalanishga qarshi kurashish to‘g‘risida".
III. Ilmiy adabiyotlar va monografiyalar
Rustambayev M.H. O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat huquqi kursi. Maxsus qism. 3-tom. Toshkent: "Lesson Press", 2021.
Yusupov A. Kiberjinoyatchilikka qarshi kurashishning kriminologik choralari. Monografiya. Toshkent, 2022.
Gercke, M. Understanding Cybercrime: Phenomena, Challenges and Legal Response. ITU (International Telecommunication Union), 2012.
Grabosky, P. Cybercrime. Oxford University Press, 2016. (Kiberfiribgarlikning global tahlili bo'yicha fundamental asar).
Brenner, S. W. Cybercrime and the Law: Challenges in the 21st Century. Northeastern University Press, 2012.
IV. Ilmiy maqolalar va davriy nashrlar
Ismoilov Sh. "Kiberfiribgarlikni malakalashdagi muammoli jihatlar". Huquq va burch jurnali, 2023-yil, 4-son.
Vasiliev A. A. "Legal Regulation of the Digital Economy and Challenges of Cybercrime". Digital Law Journal, 2021.
Kushniyev M. "Plastik kartalar bilan bog‘liq talon-torojlarni o‘g‘rilik va firibgarlik sifatida farqlash". Yuridik fanlar axborotnomasi, 2024-yil.
V. Elektron manbalar
INTERPOL. Cybercrime: Analysis of modern fraud schemes. [Elektron resurs] – interpol.int.
Lex.uz. O‘zbekiston Respublikasi Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.
Sud.uz. O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining rasmiy sayti (Sud amaliyoti tahlillari uchun).
