REAL VAQT REJIMIDA FISKAL NAZORAT TIZIMLARI VA ULARNING IQTISODIY SAMARADORLIGI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18616977Keywords:
real vaqt nazorati, fiskal monitoring, soliq ma’muriyatchiligi, raqamli iqtisodiyot, byudjet samaradorligi, yashirin iqtisodiyot.Abstract
Mazkur maqolada real vaqt rejimida fiskal nazorat tizimlarining nazariy asoslari, texnologik arxitekturasi va ularning iqtisodiy samaradorlikka ta’siri kompleks ravishda tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi – onlayn fiskal monitoring mexanizmlarining soliq tushumlari dinamikasi, byudjet intizomi, yashirin iqtisodiyot hajmi va ma’muriy xarajatlar darajasiga ta’sirini baholashdan iborat. Tadqiqotda institutsional yondashuv va raqamli iqtisodiyot konsepsiyalari asosida real vaqt nazorat tizimlarining iqtisodiy effektlari ochib beriladi. Empirik baholash doirasida fiskal tushumlar va real vaqt monitoring darajasi o‘rtasidagi bog‘liqlik regressiya modeli orqali tahlil qilinadi. Natijalar real vaqt fiskal nazorat tizimlari soliq bazasini kengaytirishi, operatsion xarajatlarni kamaytirishi hamda fiskal shaffoflikni oshirishi mumkinligini ko‘rsatadi. Xulosa sifatida, mazkur tizimlarni sun’iy intellekt va katta ma’lumotlar (Big Data) texnologiyalari bilan integratsiya qilish fiskal boshqaruv samaradorligini yanada oshirishi ta’kidlanadi.
References
Tapilov, Sh. (2022). Real vaqt rejimida fiskal nazorat tizimlarini joriy etishning institutsional asoslari. Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, 6(2), 45–56.
Nasirov, M. (2023). Soliq ma’muriyatchiligini raqamlashtirish va byudjet samaradorligi. Moliya va bank ishi, 4(1), 18–29.
Sukhrobov, A. (2024). Onlayn nazorat-kassa tizimlarining soliq tushumlariga ta’siri. Iqtisodiy tahlil va prognozlash, 3(1), 77–89.
Petrov, V.V. (2019). Tsifrovaya fiskalnaya politika i ee effektivnost. Finansy i kredit, 25(8), 112–124.
Ivanova, T.A. (2021). Realnoye vremya v sisteme nalogovogo kontrolya. Voprosy ekonomiki, 7, 94–108.
Arai, N. & Yamamoto, Y. (2024). Real-time revenue monitoring and fiscal forecasting efficiency in Japan. Economics Letters, 230, 111–118.
Lee, J. & Park, S. (2020). Digital tax administration and compliance improvement: Evidence from South Korea. Asian Economic Journal, 34(4), 389–407.
Cronin, D. & McInerney, N. (2023). Real-time fiscal forecasts and policy credibility in the European Union. European Journal of Political Economy, 76, 102–119.
de Haan, J. & Gootjes, B. (2023). Digital fiscal rules and countercyclical policy effectiveness. CESifo Economic Studies, 69(2), 145–163.
Anzuini, A., Rossi, L. & Tommasino, P. (2020). Fiscal policy uncertainty and real-time data analysis. Journal of Macroeconomics, 64, 103–120.
Alvarez, E. & DeVries, P. (2022). Electronic monitoring systems and public financial management efficiency. Public Budgeting & Finance, 42(3), 55–74.
Paloviita, M., Ikonen, P. & Pérez-Quirós, G. (2023). Fiscal targets and real-time data reliability. Journal of Applied Econometrics, 38(5), 702–718.
IMF (2024). Fiscal Monitor: Digitalization and Public Finance Transparency. Washington, DC: International Monetary Fund.