BAKTERIYALARDA ANTIBIOTIKKA QARSHILIKNI KELTIRIB CHIQARUVCHI PLAZMID VA TRANSPOZONLAR MEXANIZMLARI

Authors

  • Azamat Moʻminov Qoʻqon universiteti Andijon filiali Mikrobiologiya, virusologiya va immunologiya kafedrasi oʻqituvchisi
  • Hojiakbar Abdujabborov Qoʻqon universiteti Andijon filiali Davolash ishi 24-04-guruh talabalari
  • Roʻzimuhammad Mahmudov Qoʻqon universiteti Andijon filiali Davolash ishi 24-04-guruh talabalari

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.17936900

Keywords:

Antibiotikka qarshilik, plazmidlar, transpozonlar, gorizontal gen transferi, konyugatsiya, integronlar, mobil genetik elementlar, beta-laktamaza.

Abstract

Antibiotiklarga qarshilik (ABQ) global sog'liqni saqlash inqiroziga aylanmoqda, uning asosiy sababi qarshilik genlarining bakterial populatsiyalarda tez tarqalishidir. Ushbu maqola ABQ genlarining tarqalishida asosiy rol o'ynovchi ikki mobil genetik element – plazmidlar va transpozonlarning molekulyar mexanizmlarini tahlil qiladi. Plazmidlar avtonom replikatsiyalanuvchi xromosomadan tashqari DNK molekulalari bo'lib, ular ko'pincha bir nechta qarshilik genlarini o'z ichiga oladi. Plazmidlarning konyugatsiya jarayoni orqali bir bakteriyadan ikkinchisiga o'tishi (Gorizontal gen transferi) butun turlarda qarshilikni tezda tarqatadi. Transpozonlar esa DNK ning "sakrovchi" elementlari bo'lib, ular  ABQ genlarini bakteriya xromosomasi ichida yoki plazmidlar orasida joydan-joyga ko'chiradi. Transpozonlarning "kesib va yopishtirish" yoki "nusxalab va yopishtirish" kabi mexanizmlari ABQ genlarini plazmidlarga yuklab, ularning tarqalish tezligini oshiradi.  Ushbu ikki elementning sinergik harakati bakteriyalarga yangi dori vositalariga qarshi mudofaa tizimini yaratish imkonini beradi, bu esa klinik terapiya uchun jiddiy qiyinchiliklar tug'diradi.

References

Stokes, H. W., & Gillings, M. R. (2011). The role of plasmids, transposons and integrons in the dissemination of antibiotic resistance genes. FEMS Microbiology Reviews, 35(5), 790–811.

Bennett, P. M. (2008). Plasmid transfer and antibiotic resistance. Clinical Infectious Diseases, 47(Suppl 1), S3–S8.

Partridge, S. R., Kwong, S. M., Firth, N., & Jensen, S. O. (2018). Mobile genetic elements associated with antimicrobial resistance. Clinical Microbiology Reviews, 31(4), e00088-18.

Salyers, A. A., Gupta, A., & Wang, Y. (2004). Human intestinal bacteria as reservoirs for antibiotic resistance genes. Trends in Microbiology, 12(9), 412–416.

Dodd, C. E., & Aldsworth, J. M. (2015). Bacterial Genetics and Transposon Mutagenesis. In: Molecular Microbiology: Diagnostic Principles and Practice (3rd ed.), ASM Press.

Guglielmetti, G. C., & Ristori, F. (2020). Transposons: The Driving Force Behind Antibiotic Resistance Dissemination. Microbial Ecology, 80(2), 269–277.

Smillie, C. S., Glimm, E. R., & Hsiao, A. (2020). In vivo and in silico studies of conjugative plasmid transfer. Current Opinion in Microbiology, 57, 10–17.

Courvalin, P. (2008). Gene transfer from animals to humans and vice versa. Clinical Infectious Diseases, 46(6), 803–806.

Cabezón, V., & de la Cruz, F. (2006). Transfer of antibiotic resistance plasmids. International Journal of Medical Microbiology, 296(7-8), 375–381.

Alekshun, M. N., & Levy, S. B. (2007). Molecular mechanisms of antibacterial multidrug resistance. Cell, 128(6), 1037–1050.

Downloads

Published

2025-12-15

How to Cite

Moʻminov, A., Abdujabborov, H., & Mahmudov, R. (2025). BAKTERIYALARDA ANTIBIOTIKKA QARSHILIKNI KELTIRIB CHIQARUVCHI PLAZMID VA TRANSPOZONLAR MEXANIZMLARI. Academic Research in Modern Science, 4(69), 147-151. https://doi.org/10.5281/zenodo.17936900