ABDULQOHIR JURJONIYNING ARAB TILI GRAMMATIKASIDAN TUTGAN O‘RNI.
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.17855388Keywords:
ʿAbd al-Qāhir al-Jurjānī; nahv; balog‘at (balāgha); naẓm; arab tili grammatikasi; sintaksis; stilistika.Abstract
Ushbu maqolada XI asrda yashagan mashhur tilshunos, balog‘atshunos va grammatik olim ʿAbd al‑Qāhir al‑Jurjānī ning arab tili grammatikasiga qo‘shgan hissasi, uning “naẓm” nazariyasi, nahv va balog‘at sohasidagi yondoshuvlari, hamda uning asarlari orqali arab tilining sintaksis va stilistik jihatdan tushunilishi masalalari tahlil qilinadi. Jurjoniy nafaqat klassik nahv va sarf qonunlarini rivojlantirgan, balki grammatika bilan ritorika (balog‘at) ilm-fanini uyg‘unlashtirgan. Maqolada uning nazariy qarashlari, u emas qilgan grammatik tuzilma tahlili va balog‘at-grammatika integratsiyasi ko‘rib chiqiladi. Natijada, Jurjoniy arab tili ilmida nafaqat grammatik, balki estetik — ma’no va uslub jihatidan ham asosiy rol o‘ynagan muhim, tizimli, nazariy gramma-stilistik maktab egasi sifatida ko‘rsatilib, uning merosini hozirgi arab tili ta’limi va tadqiqotida qayta ko‘rib chiqish zarurligi ta’kidlanadi.
References
ʿAbd al-Qāhir al-Jurjānī. Dalāʾil al-Iʿjāz. muharrir: Maḥmūd Muḥammad Shākir. Qohira, 2004.
ʿAbd al-Qāhir al-Jurjānī. Asrār al-Balāgha. ed. Maḥmūd Muḥammad Shākir. Bayrut / Dār al-Madanī, 1991.
al Jumal (kitob, arab sintaksisi bo‘yicha).
al ʿAwāmil al Miʾah (arab tili grammatikasida 100 omil).
Ridlo, Abdullah. “Abd al-Qāhir al-Jurjānī and his thought”. Shawtul Aʿrab: Journal of Language Education, 2025.
Sebkha, Mokhtar. “The work of Imam Abd al-Qāhir al-Jurjānī in his book “Asrār al-Balāgha” – a descriptive and analytical study of simile, metaphor and representation.” Journal of Social Sciences and Humanities, 15(01), 2025.
B. Naous. “Features of Abdul Qaher Al-Jurjani’s linguistic lesson through his books, ‘Dala’il al-I’jaz’ and ‘Asrār al-Balāgha’.” Linguistic Issues Journal.
Ahmed Balkhair. “Some issues of Arabic grammar according to ‘Abd al-Qāhir al-Jurjānī.” Jordanian Journal of Arabic Language And Literature, 2022.
“ʿABD-AL-QĀHER JORJĀNĪ”. Encyclopaedia Iranica. 2018.
“Abd al-Qahir al-Jurjani.” Encyclopedia / biographical entry.
Qalamquest. “The Contribution of Arabic Scholars to Linguistics — Al-Jurjani and Semantic Theory.” online article.