JINOYAT PREDMETI HAMDA JINOYAT SODIR ETISH QUROLI VA VOSITALARINING OʻZARO NISBATI: ZAMONAVIY HUQUQIY MUAMMOLAR VA RAQAMLI REALLIK
DOI:
https://doi.org/10.5281/Keywords:
jinoyat predmeti, jinoyat quroli, jinoyat vositasi, jinoyatni kvalifikatsiya qilish, obyektiv tomon, raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt, axborot makoni, kiberjinoyat, ashyoviy dalil, musodara qilish, huquqni qoʻllash amaliyoti, transformatsiya, ijtimoiy xavflilik.Abstract
Ushbu maqolada jinoyat huquqi nazariyasi va huquqni qoʻllash amaliyotida jinoyat predmeti hamda jinoyat sodir etish quroli va vositalarini oʻzaro farqlash, ularning huquqiy maqomini toʻgʻri belgilash bilan bogʻliq muammoli masalalar tadqiq etilgan. Maqolada axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, raqamlashtirish va sun’iy intellektning jadal rivojlanishi sharoitida an’anaviy jinoyat-huquqiy tushunchalarni qoʻllashda yuzaga kelayotgan amaliy ziddiyatlar tahlil qilingan. Xususan, bitta moddiy yoki nomoddiy ne’matning (masalan, kompyuter dasturi, plastik karta, mobil aloqa vositasi) bir vaqtning oʻzida ham tajovuz obyekti, ham jinoyat quroli yoki vositasi sifatida namoyon boʻlish xususiyati yuzasidan funksional yondashuv asosida xulosalar berilgan. Tergovchi va sudyalar oʻrtasida oʻtkazilgan sotsiologik soʻrov natijalari hamda sud ishlari misolida jinoyat predmetining jinoyat vositasiga transformatsiya boʻlish qonuniyati ochib berilgan. Xorijiy va mahalliy olimlarning ilmiy qarashlari bilan ilmiy bahs-munozaraga kirishilgan holda, muallifning shaxsiy yondashuvlari ilgari surilgan.
References
1. Бойцов А.И. Преступления против собственности. – СПб.: Юрид. центр Пресс, 2012. – С. 142.
2. Rustambayev M.X. Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksiga sharhlar. Umumiy qism. T.1. – Toshkent: «Yuridik adabiyotlar publish», 2024. – B. 210-212.
3. Коргулев А.Г. Предмет преступления в современном уголовном праве: понятие, признаки, вопросы квалификации и законодательной регламентации. Дис. ... канд. юрид. наук. – Краснодар, 2021. – С. 92-109.
4. Усмоналиев М. Ҳозирги замон жиноят ҳуқуқи муаммолари. Ўқув қўлланма. – Тошкент: ТДЮИ, 2006. – Б. 59-61.
5. Oʻzbekiston Respublikasi sud hujjatlarini internet tarmogʻida chop etish bazasi: Jinoyat ishlari boʻyicha Yunusobod tuman sudining hukmi (Ish № 1-1001-2501/456) // URL: https://public.sud.uz/report/CRIMINAL (murojaat vaqti: 2026 yil).
6. Rustambayev M.X. Jinoyat huquqi. Umumiy qism. – Toshkent: Ilm ziyo, 2018. – B. 132.
7. Репухова Д.А. Отличие предмета преступления от средства и орудия совершения преступления // Научные труды КубГАУ. – Краснодар, 2018. – С. 68-72.
8. Мальков С.М. Оружие и боеприпасы как предмет, способ, средство и орудие совершения преступления // Вестник Сибирского юридического института МВД России. – Красноярск, 2022. – № 1. – С. 149-150.
9. Holt, Thomas J. et al. Cybercrime and Digital Forensics: An Introduction. 3rd edition. USA: Routledge, 2022. – 812 p. URL: https://www.routledge.com/Cybercrime-and-Digital-Forensics-An-Introduction/Holt-Bossler-Seigfried-Spellar/p/book/9780367360078
10. Clough, Jonathan. Principles of Cybercrime. 2nd Edition. UK: Cambridge University Press, 2015. – 456 p. URL: https://ugcollege.ge/storage/books/April2023/Tp9d8vOmUTINUOQaaIiz.pdf
11. Otajonov A.A. Iqtisodiy jinoyatlarni kvalifikatsiya qilish muammolari. Oʻquv qoʻllanma. –T.: TDYU nashriyoti, 2026. –210 b.
12. Xudoyqulov F.X. Jinoyat tarkibi va uning ahamiyati. – T.: TDYU nashriyoti, 2025. – 168 b. B. 34-39.
13. Каримов Х.А. Жиноят таркиби ва жиноий жавобгарлик асослари: ўқув қўлланма /– Тошкент, 2022. – 76 б. 52-56
