IKKILAMCHI BEPUSHTLIK: SABABLARI, TASHXISI VA DAVOLASH USULLARI
Keywords:
Ikkilamchi bepushtlik, reproduktiv salomatlik, ovulyator buzilishlar, erkak bepushtligi, yordamchi reproduktiv texnologiyalar, tashxis, davolash, psixologik ta’sir.Abstract
Ikkilamchi bepushtlik – bu ilgari tabiiy ravishda homilador bo‘lgan va farzandli bo‘lgan juftlikning keyinchalik qayta homilador bo‘la olmasligi yoki homiladorlikni muddatiga yetkazolmasligi holatidir. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo miqyosida bepushtlikning deyarli yarmi ikkilamchi bepushtlikka to‘g‘ri keladi. Uning asosiy sabablari ayollarda ovulyator buzilishlar, bachadon naylarining yopilishi, bachadon anomaliyalari, erkaklarda esa spermatozoid sifati va miqdorining buzilishi, shuningdek turmush tarzi va yosh bilan bog‘liq omillardir. Tashxis qo‘yishda klinik tekshiruvlar, laboratoriya tahlillari, instrumental usullar muhim rol o‘ynaydi. Davolash usullari esa dori vositalari, jarrohlik aralashuvlar va yordamchi reproduktiv texnologiyalarni (YRT) o‘z ichiga oladi. Ikkilamchi bepushtlikning psixologik va ijtimoiy oqibatlari ham katta bo‘lib, bunday juftliklarga ruhiy va ijtimoiy yordam ko‘rsatish zarur.
References
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti. (2023). Bepushtlik bo‘yicha terminlar va ta’riflar. Jeneva: JSST.
Vander Borght, M., & Wyns, C. (2018). Fertillik va bepushtlik: ta’rif va epidemiologiya. Clinical Biochemistry, 62, 2–10.
Agarwal, A., va boshq. (2021). Erkak bepushtligi. The Lancet, 397(10271), 319–333.
Inhorn, M. C., & Patrizio, P. (2015). Dunyo bo‘ylab bepushtlik: gender va reproduktiv texnologiyalar. Human Reproduction Update, 21(4), 411–426.
ESHRE qo‘llanmasi. (2022). Ayol bepushtligini davolash. Human Reproduction Open, 2022(3), hoac021.
Amerika Reproduktiv tibbiyot jamiyati. (2020). Ayol bepushtligini tashxislash. Fertility and Sterility, 113(6), 1153–1160.
Zegers-Hochschild, F., va boshq. (2009). Yordamchi reproduktiv texnologiyalar terminologiyasi. Human Reproduction, 24(11), 2683–2687.
Boivin, J., va boshq. (2007). Bepushtlik tarqalishi va davolanishi. Human Reproduction, 22(6), 1506–1512.
Mascarenhas, M. N., va boshq. (2012). Bepushtlikning global tendensiyalari. PLoS Medicine, 9(12), e1001356.
Ombelet, W. (2011). Rivojlanayotgan mamlakatlarda bepushtlik davosi. Facts, Views & Vision in ObGyn, 3(4), 257–266.
