BANKLARDA ELEKTRON PULLAR HISOBI VA AUDITINI TAKOMILLASHTIRISH
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.16419907Keywords:
elektron pullar, raqamli to‘lovlar, buxgalteriya hisobi, bank auditi, ichki nazorat tizimi, moliyaviy shaffoflik, raqamli aktivlar, sun’iy intellekt, xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (IFRS), riskka asoslangan audit.Abstract
Ushbu ilmiy ishda zamonaviy bank tizimida elektron pullarning hisobi va ularni auditdan o‘tkazish mexanizmlarining holati o‘rganiladi. Raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi sharoitida elektron pullar — elektron hamyonlar, raqamli to‘lov vositalari va virtual valyutalar — banklar faoliyatining ajralmas qismiga aylanmoqda. Shu bilan birga, ularni buxgalteriya hisobida to‘g‘ri aks ettirish, xavfsizligini ta'minlash va shaffof audit jarayonlarini tashkil etish dolzarb masalaga aylangan. Tadqiqotda O‘zbekiston tijorat banklarida elektron pullar bilan bog‘liq buxgalteriya hisobining huquqiy va amaliy asoslari, xalqaro tajriba, ichki nazorat tizimining samaradorligi hamda audit amaliyoti tahlil qilinadi. Shuningdek, elektron tranzaksiyalarni real vaqt rejimida nazorat qilish, sun’iy intellekt vositalaridan foydalanish, xalqaro moliyaviy hisobot standartlariga (IFRS) mos tizimlarni joriy etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqiladi. Ish natijalari elektron pullar muomalasining ishonchliligini oshirish, moliyaviy hisobotlarning aniqligini ta’minlash va auditori nazorat samaradorligini kuchaytirishga qaratilgan.
References
Central Bank of Uzbekistan (2024). Annual Report on Digital Payments and Banking Innovation. Tashkent: CBU Press.
Deloitte (2023). Digital Payments and the Future of Financial Audit. [online] Available at: https://www2.deloitte.com/global/en.html [Accessed 15 Jul. 2025].
IFRS Foundation (2020). International Financial Reporting Standard (IFRS) 9: Financial Instruments. London: IFRS Publications.
IFRS Foundation (2021). IFRS 15 – Revenue from Contracts with Customers. London: IFRS Publications.
Ernst & Young (2022). The Future of Banking Audit in the Age of Digital Transactions. EY Insights. Available at: https://www.ey.com/en_gl/banking-capital-markets [Accessed 14 Jul. 2025].
KPMG (2023). Banking on Blockchain: Internal Audit Use Cases. KPMG Global Reports.
Moliya vazirligi huzuridagi Buxgalteriya hisobi va audit milliy komissiyasi (2022). Raqamli aktivlar va elektron pullar buxgalteriya hisobi bo‘yicha tavsiyalar. Toshkent: Moliya nashriyoti.
PwC (2022). How Banks Can Audit Digital Transactions in Real Time. PwC Global Reports. [online] Available at: https://www.pwc.com [Accessed 12 Jul. 2025].
Bank of England (2023). Digital Money and Monetary Stability: Audit and Oversight Considerations. London: BoE Reports.
Basel Committee on Banking Supervision (2023). Sound Practices: Implications of Fintech Developments for Banks and Bank Supervisors. Bank for International Settlements.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (2024). Raqamli to‘lovlar statistik byulleteni (2020–2024). Toshkent: MB axborot xizmati.
World Bank (2023). Digital Financial Services: Challenges for Regulation and Supervision. Washington, D.C.: World Bank Publications.
Murodov, I. (2022). “O‘zbekistonda bank xizmatlarining raqamlashtirilishi va moliyaviy xavfsizlik masalalari”, Iqtisodiyot va innovatsiya jurnali, 3(1), b. 45–53.
Karimova, D. (2023). “Elektron pul tizimlarida audit va ichki nazorat”, Moliyaviy tahlil va hisobot jurnali, 2(4), b. 33–39.
OECD (2022). Digitalisation and Financial Market Integrity: Regulatory Approaches in Emerging Economies. Paris: OECD Publishing..