ISSIQ OB HAVO VA TASHQI HAVO IFLOSLANISHINING NAFAS YO‘LLARI VA KARDIORESPIRATOR KASALLIKLARGA TA’SIRI BO‘YICHA GLOBAL TADQIQOTLAR TAHLILI.

Authors

  • Odiljon Nuraliyev Sariosiyo Abu Ali ibn Sino nomidagi Jamoat salomatligi texnikumi Xorijiy til fan o'qituvchisi

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.17811615

Keywords:

Issiq ob havo, heatwave, havo ifloslanishi, PM2.5, O₃, kardiorespirator kasalliklar, respirator mortalitet, yurak qon tomir kasalliklari, iqlim o‘zgarishi, global sog‘liq.

Abstract

Global iqlim o‘zgarishi va shahar atmosferasida ifloslanishning ortishi natijasida, issiq ob‑havo (heatwave) va havo ifloslanishining birgalikdagi ta’siri inson salomatligiga — xususan nafas yo‘llari va yurak‑qon tomir tizimi kasalliklariga — salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Turli mamlakatlarda olib borilgan epdemiologik tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, issiq ob‑havo davrlarida nafaqat umumiy mortalitet va barcha kasalliklar bo‘yicha o‘limlar ortmoqda, balki respirator va kardiorespirator kasalliklar, surunkali obstruktiv o‘pka kasalligi (SOPK / COPD), astma, yurak xuruji va insult holatlari ham ko‘paymoqda. Bundan tashqari, issiqlik va havodagi zararli moddalar (PM2.5, O₃, NO₂ va boshqalar) birgalikda ta’sir qilganda sog‘liq uchun xavf sezilarli darajada oshadi. Ushbu maqolada global darajadagi tadqiqotlar tahlili asosida issiq ob‑havo va havo ifloslanishining birgalikdagi ta’siri va uning sog‘liq uchun oqibatlari muhokama qilinadi.

References

Liu H., Huang T. PM2.5 Associated Premature Mortality Attributable to Hot And Polluted Episodes (HPEs), 1990–2019. Geophysical Research Letters, 2025.

Du H., et al. Exposure to Concurrent Heatwaves and Ozone Pollution and Associations with Mortality Risk: a Nationwide Study (2013–2018). Environmental Health Perspectives, 2024.

Shan L., et al. Global heatwaves: A scoping review on the trend, characteristics, impacts on air pollution and health. Environmental Research, 2025.

Singh N., et al. Heat and Cardiovascular Mortality: An Epidemiological Perspective. 2024.

Ren N., et al. Interactive effects of atmospheric oxidising pollutants and heatwaves on residential mortality. 2024.

Silveira M., et al. Effects of heat waves on cardiovascular and respiratory mortality in Rio de Janeiro, Brazil (2012–2017). International Journal of Environmental Studies, 2023.

Jaakkola J. J. K., et al. Heat, Heatwaves and Cardiorespiratory Hospital Admissions in Helsinki, Finland. International Journal of Environmental Research and Public Health, 2020.

Global review: Heat exposure and respiratory diseases health outcomes: An umbrella review. 2024.

The Impact of Heatwaves on Mortality and Morbidity and the Associated Vulnerability Factors: A Systematic Review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 2022.

Ejaz Z.H., et al. Impact of climate change and air pollution on cardiovascular and respiratory health: a meta analysis. 2025.

(Mahalliy manba) “Atmosfera havosining ifloslanishi va yurak-qon tomir tizimiga ta’siri” — A.A. Oralbayevich, 2024.

(Mahalliy manba) “Atmosferaning ifloslanishi va uning inson salomatligiga ta’siri” — I.E. Mirzoyeva, 2023.

Downloads

Published

2025-11-30

How to Cite

Nuraliyev, O. (2025). ISSIQ OB HAVO VA TASHQI HAVO IFLOSLANISHINING NAFAS YO‘LLARI VA KARDIORESPIRATOR KASALLIKLARGA TA’SIRI BO‘YICHA GLOBAL TADQIQOTLAR TAHLILI. Development of Pedagogical Technologies in Modern Sciences, 4(14), 47-58. https://doi.org/10.5281/zenodo.17811615