MAFKURAVIY QO‘PORUVCHILIKNING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK PORTRETI: RAQAMLI TRANSFORMATSIYA DAVRIDA KOGNITIV ZAIFLIKLAR TAHLILI
DOI:
https://doi.org/10.5281/Keywords:
mafkuraviy qo‘poruvchilik, ideologik diversiya, ijtimoiy-psixologik portret, kognitiv zaiflik, raqamli inkubatsiya, frustratsiya, anomiya, kognitiv immunitet.Abstract
Ushbu maqolada zamonaviy axborot-psixologik urushlar va mafkuraviy qo‘poruvchilik (ideologik diversiya) fenomenining ijtimoiy-psixologik determinantlari tadqiq etiladi. Muallif destruktiv mafkuralar ta’siriga tushuvchi shaxslarning (ayniqsa, voyaga yetmaganlar va yoshlarning) psixologik portretini shakllantirishda «raqamli izlar» (digital footprints) va algoritmik ta’sir mexanizmlarini tahlil qiladi. Maqolada an’anaviy psixologik portret tuzish usullaridan farqli o‘laroq, shaxsning kognitiv buzilishlar matritsasi, ijtimoiy frustratsiya va anomiya holatlari o‘rtasidagi bog‘liqlik original konsepsiya asosida ochib berilgan. Tadqiqot yakunida mafkuraviy diversiyalarga qarshi kurashda «Kognitiv Immunitet Arxitekturasi»ni yaratish bo‘yicha proaktiv tavsiyalar ilgari surilgan.
References
1.Merton, R. K. (1938). Social Structure and Anomie. American Sociological Review, 3(5), 672-682. (Shaxsni destruktiv oqimlarga yetaklovchi ijtimoiy anomiya va frustratsiya holatlarining klassik sotsiologik asosi).
2.Jowett, G. S., & O'Donnell, V. (2018). Propaganda & Persuasion (7th ed.). SAGE Publications. (Mafkuraviy qo‘poruvchilik va axborot-psixologik manipulyatsiyalarning psixologik portret shakllanishiga ta’sir dasturi).
3.Pariser, E. (2011). The Filter Bubble: How the New Personalized Web Is Changing What We Think and Share. Penguin Books. (Ijtimoiy tarmoqlardagi algoritmik tavsiyalar va shaxsni izolyatsiya qiluvchi «filtr pufakchalari» nazariyasi).
4.Kruglanski, A. W., & Webster, D. M. (1996). Motivated Close-Mindedness: Radical Culture and Cognitive Closure. Psychological Review, 103(2), 263-283. (Shaxs portretidagi eng muhim element — «kognitiv soddalikka va yopiqlikka intilish» fenomenining psixologik tahlili).
5.Sunstein, C. R. (2018). Republic: Divided Democracy in the Age of Social Media. Princeton University Press. (Raqamli ekotizimlarda «Exo-kameralar» (Echo Chambers) qanday shakllanishi va mafkuraviy diversiyalarning inkubatsiya jarayoni).
6.Tajfel, H., & Turner, J. C. (2004). The Social Identity Theory of Intergroup Behavior. Political Psychology, 16(2), 276-293. (Yoshlar orasidagi «Ijtimoiy kimlik inqirozi» (Identity Crisis) va soxta mafkuraviy guruhlarga qo‘shilish motivlari tadqiqi).
7.United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC). (2023). Preventing Violent Extremism through Cyber-Intelligence and Cognitive Resilience. Vienna: UN.
